هنری به وسعت تاریخ؛

نمد و نمدمالی، هنر پر زحمت دستان هنرمندان سمیرم

نمد مرغوب در شستشو از بین نمی رود و حالت خود را از دست نمی دهد و به هنگام استفاده هر چه پا بخورد رنگ آن بازتر می شود. سنتی بودن ساخت نمد و زمان صرف شده در کیفیت تولید آن بسیار موثر است.

سمیرم خبر– مهدی سامی* / “وَاللّهُ جَعَلَ لَکُم مِّن بُیُوتِکُمْ سَکَنًا وَجَعَلَ لَکُم مِّن جُلُودِ الأَنْعَامِ بُیُوتًا تَسْتَخِفُّونَهَا یَوْمَ ظَعْنِکُمْ وَیَوْمَ إِقَامَتِکُمْ وَمِنْ أَصْوَافِهَا وَأَوْبَارِهَا وَأَشْعَارِهَا أَثَاثًا وَمَتَاعًا إِلَى حِینٍ”«سوره نحل – آیه ۸۰»
خداوند خانه هایتان را برای شما مایه آرامش قرار داد و برای شما از پوست چارپایان خانه هایی( سرپناهی چون خیمه) قرار داد که روز کوچ کردنتان و هنگام اقامتتان، (حمل و نقل) آن را سبک می یابید و از پشم و کرک و موی آنها، برای شما اسباب و لوازم زندگی و کالای تجاری، تا زمان معینی قرار دارد.

تهیه و تولید نمد در تمدن ایران کهن و حتی جهان سابقه ای به درازای زندگی بشر دارد. از بدو ورود انسان به این جهان با توجه به نیاز گرم نگه داشتن خویش از گرما و سرما و آسایش زندگی به فکر استفاده از پوست حیوانات و سپس یادگیری استفاده از پشم حیوانات را برای تولید پوشاک پشمی را آموخت نمد مالی رونق بسیاری در جوامع بشری داشته است در هیچ شهر و آبادی در گذشته نبوده که «نمدمالی» جزء حرفه ای آن نباشد.

این هنر دست بشر از ابتدایی ترین شیوه های نساجی است که گفته می شود ابتدا در آسیای میانه شکل گرفت و تولید شد اما باید گفت از دوره نوسنگی مردمی که با پشم سر وکار داشتند٬ نمد را می شناختند.

اسناد و مدارک کشور چین دو هزار و ۳۰۰ سال قبل از میلاد درباره پادری ٬زره و سپر نمدی حکایت دارند.

درگورهای عصر مفرغ کشور آلمان نمدهایی پیدا شده که تاریخ آن به ۱۴۰۰ سال پیش از میلاد می رسند. در گور اقوام سکاهای سده پنجم پیش از میلاد مسیح، که در قسمتهایی پوشیده از برف و یخ روسیه مرکزی پیدا شده اشیاء نمدی زیادی چون پرده قالی عرقچین٬ جل اسب و پتو به دست آمده است.

قدیمی ترین نمد موجود در گنجینه سلطنتی(شو سو یین) در‹‹نارا›› واقع در کشور ژاپن متعلق به قرن هشتم پیش از میلاد مسیح است.

نمد در مناطق مختلف ایران به صورت آب مال یا صابونی است و در شهرستان سمیرم استان اصفهان، صابون مال و سنتی تولید می شود، چون عشایر کوچ رو از دیر باز از نمد شهرستان برای مصارفی همچون فرش، کپنگ و کلاه و… استفاده می کرده اند.

این نکته را باید یادآور شد که لازم است کیفیت و دوام نمد خوب باشد از این رو نمد مالان به خاطر رضایت و جلب مشتری نمد را در مدتی زمانی طولانی و تقریبا یک روز تمام مالش می دهند.

فشرده بودن الیاف و سفت بودن نمد نشان از کیفیت این هنر دست دارد. در تولید یک نمد مرغوب با کوبیدن و غلتاندن مداوم کف پا، تارهای الیاف پشمی با نوار پرک تزئینی چنان مخلوط می شوند که هیچگونه امکان جداسازی الیاف وجود ندارد.

ویژگی های نمد مرغوب
نمد مرغوب در شستشو از بین نمی رود وحالت خود را از دست نمی دهد و به هنگام استفاده هر چه پا بخورد رنگ آن بازتر می شود. سنتی بودن ساخت نمد وزمان صرف شده در کیفیت تولید آن بسیار موثر است.

اما تولید یک نمد نامرغوب به جای یک روز، یک ساعت زمان می برد، که این نوع نمد هرچند حالت نمد را به خود گرفته اما خام و سست الیاف است که از نظر کارایی کیفیت پایینی دارد و در صورت استفاده بعد از مدتی کوتاه از هم متلاشی شده و شکل ظاهری خود را از دست می دهد.

از این رو نمد خطه سمیرم به خاطر صرف وقت بیشتر در تولید به عنوان مرغوب ترین نمد در ایران شناخته شده و نسبت به نمدهای دیگر موجود در بازار صنایع دستی، گرانتر تمام می شود.

مراحل تولید نمد:

تهیه پشم، حلاجی، نقش اندازی (طرح انداختن)، قالب ریزی، پازدن قالب و خامه کردن نمد، پیوند کردن خامه، مالیدن و شستشو دادن نمد
نحوه شستشوی نمد آماده شده:
الیاف بکار رفته در نمد پشمی است و از همین رو نباید برای شستشو از بُرس استفاده کرد. بعد از شستشو با مواد شوینده نیز باید آن را در مقابل نور آفتاب قرار داد تا بوی تازه پشم نمد از آن زدوده شود.

فواید وخصوصیات نمد

به دلیل خاصیت گرم وضد رطوبت بودن پشم و نمد امروزه به تجویز پزشکان برای درد مفاصل و دیسک کمر از نمد استفاده می شود.

تولید کمربند ها و پا بندهای طبی نیز نوع دیگر استفاده از این هنر قدیمی است.

سبک و قابل حمل بودن نمد از مزایای آن نسبت به دیگر زیر اندازهاست.

نمد آب را به خود جذب نمی کند و همین خاصیت جلوگیری از نفوذآب، ضد رطوبت و غیراشتعال بودن از مهمترین خصوصیات محصول هنر دستی نمد است.

نمد های تولیده شده بور و سفید از رنگ طبیعی پشم هستند. در نمدهای رنگی تولیدی سمیرم و روستاهای آن، بر خلاف دیگر نمدهای مناطق ایران الیاف پشمی به صورت رنگ ریزی گیاهی رنگ آمیزی می شود و سپس در نمد مورد استفاده قرار می گیرد.

از آنجایی که نمد مانع از جذب رطوبت می شود، در مناطق شرجی و با رطوبت بالا و سردسیر استاده بیشتری دارد، به همین دلیل امروزه جنبه طبی به خود گرفته و برای دردهای مفاصل و دیسک کمر استفاده می شود.

در تولید نمد پشمین هرچه پشم نرمتر و مرغوبتر باشد نمد تولیدی کیفیت بالاتری خواهد داشت.

نمد تولیدی شهرستان سمیرم به چند دلیل در کشور شناخته شده است.

۱-جنبه سنتی تولید نمد و تمام دستی بودن تولید آن که سنتی و کاملا صابون مالی می شود اما در مناطق شمالی کشور این فرآیند به صورت آب مال است و کیفیت پایین تری دارد.

۲- محکم بودن بافت نمد در اثر مالش زیاد با دست و پا

۳- استفاده از رنگ های طبیعی در ایجاد نقوش نمدو تنوع در طرح و نقوش

۴-تنوع در تولید مزیت نمد شهرستان سمیرم بر نمد دیگرمناطق ایران افزوده است.

* کارشناس مدیریت حرفه ای گردشگری

انتهای پیام/

Go to TOP