مشارکت شهروندان در مدیریت شهری سمیرم ضعیف است

الگوی اداره مردمی شهر یعنی تصمیم گیری های مربوط به امور شهری با همکاری و هم یاری حکومت، بخش خصوصی و جامعه مدنی اتخاذ می شود و سیاست گذاری هایی از بالا به پایین که توسط حکومت مرکزی انجام می شد را مورد چالش قرار می دهد. یکی از مسائل مهم در نظام مردم سالاری، میزان مشارکت مردم در طرح ها و پروژه های شهری می باشد.

سمنا – سجاد امیدی(کارشناس ارشد برنامه ریزی شهری و مدرس دانشگاه آزاد اسلامی) / مقاله حاضر کوششی است با هدف تحلیل سنجش اداره مردمی شهر و همچنین سنجش عوامل موثر بر مشارکت شهروندان در مدیریت شهری بر اساس یافته ها و نتایج یک بررسی میدانی از شهر سمیرم که در سال ۱۳۹۱ با همکاری جناب آقای مهندس احمد آقایی تهیه شده است را خدمتتان تقدیم می کنم. امیدوارم سودمند باشد.

الگوی اداره مردمی شهر یعنی تصمیم گیری های مربوط به امور شهری با همکاری و هم یاری حکومت، بخش خصوصی و جامعه مدنی اتخاذ می شود و سیاست گذاری هایی از بالا به پایین که توسط حکومت مرکزی انجام می شد را مورد چالش قرار می دهد. یکی از مسائل مهم در نظام مردم سالاری، میزان مشارکت مردم در طرح ها و پروژه های شهری می باشد.

الگوی اداره مردمی شهر، به عنوان فرایند مشارکتی توسعه تعریف می شود که به موجب آن همه بهره وران شامل حکومت، بخش خصوصی و جامعه مدنی وسایلی را برای حل مشکلات شهری شدن سریع فراهم می کنند. در شرایط کشورهای در حال توسعه شهرنشینی سریع در تداوم مدیریت های سنتی شرایط نا مساعدی را در شهرها به وجود آورده که ضرورت تقویت حکومت های محلی و مشارکت مردم و بخش خصوصی را در برنامه ریزی و مدیریت توسعه شهری اجتناب ناپذیر می سازد. در واقع امروزه مشخص شده که حل مشکلات شهری شدن سریع در این کشورها فقط با اصلاح رویکردهای سنتی مدیریتی و استفاده از رهیافت های نوین مدیریتی امکان پذیر است. بنابراین لازمه رفع ناپایداری ها از بدنه نهادهای مدیریتی و برنامه ریزی شهری و در واقع اثر پذیری، مسئولیت پذیری بیش تر در اداره امور شهری، تفویض وظایف و قدرت به حکومت های محلی و سایر ذی نفعان محلی است که تمام این ها به شیوه جدیدی از اداره شهرها به نام اداره مردمی شهر دلالت دارد. در این الگو، مدیریت شهری از بالا به پایین جای خود را به مدیریت شهری از پایین به بالا داده و در این راستا مشارکت شهروندان در اداره امور شهری جزء جدایی ناپذیر آن است.

تعریف مدیریت و مدیریت شهری

مدیریت ” کار کردن با افراد و گروهها برای رسیدن به مقاصد سازمان” (هوس و ایچ بلانچارد، ۱۳۷۱).

مدیریت شهری: عبارت است از اداره ی امور شهر به منظور ارتقاء مدیریت پایدار و همچنین یک سازمان گسترده ی متشکل از عناصر و اجزای رسمی و غیر رسمی موثر و ذیربط در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی و کالبدی حیات شهر با هدف اداره، کنترل و هدایت توسعه ی همه جانبه و پایدار شهر مورد نظر (رضویان ،۱۳۷۵).

شهروند و حقوق شهروندی

” شهروند” کسی است که در برابر حکمروایان شهری، هم “حق” دارد و هم “تکلیف”، یعنی هم باید “وظایفی” را در مقابل آن ها انجام دهد و هم باید از آن ها ” انتظاراتی” داشته باشد. مدیران شهری می توانند با جلب مشارکت مردم بر توانایی های مدیریت شهری بیفزایند. بنابراین در بحث مدیریت شهری می توان به نقش مسئولین شهری، در کشاندن شهروندان به سوی کنش های مشارکتی اشاره نمود(رضویان، ۱۳۸۱).

مشارکت

مشارکت، امروزه یکی از شاخص های رهبری و بلوغ سازمانی محسوب می شود. در مطالعات انجام شده در زمینه مدیریت شهری مبتنی بر اطلاعات و دانش، جلب مشارکت مردمی یکی از پارامترهای اصلی توسعه یافتگی محسوب شده است. با توجه به اصل ۴۴ قانون اساسی و نیز ظرفیت های موجود این منشور ملی که حوزه اقتصاد را حول محور تعاونی در نظر گرفته است، بهره گیری از مشارکت مردم با توزیع و واگذاری فعالی تنها به بخش خصوصی و مردم (از طریق سازو کارهای مدبرانه قابل پیش بینی موجود) ضمن جلب مشارکت مردمی و کوچک سازی سازمان شهرداری و تاثیرات شگرف آن در مدیریت دولتی، رویکرد” محله محوری” در قالب شرکتهای تعاونی محلات در سازمان دهی به امور شهری محقق می شود (سالاروندیان و دیگران ۱۳۸۹).

بحث و یافته های پژوهش در مورد مشارکت مردم در مدیریت شهری سمیرم

برای بررسی اداره ی مردمی شهر و مشارکت شهروندان در مدیریت شهری از ۲۰۰ نفر بر حسب جنس سوالات پرسیده شد که در میان پاسخ گویان، ۷/۶۰ درصد مرد و ۳/۴۳ درصد زن هستند. در مجموع ۷/۶۹ درصد از پاسخ گویان (شهروندان) دارای تحصیلات دیپلم به بالا هستند که حاکی از نسبتا بالا بودن سطح سواد شهروندان سمیرم می باشد.

نقش موثر ایجاد شورایارهای محلی در راستای اداره مردمی شهر و مدیریت شهری سمیرم

توزیع فراوانی پاسخ گویان نسبت به نقش موثر ایجاد شورایارهای محلی در راستای اداره مردمی شهر و مدیریت شهری منطقه نشان می دهدکه در آن ۳۲% پاسخ گویان، این نقش را بین ۶۰-۴۰% و فقط ۷/۷/% پاسخ گویان آن را بیش تر از ۸۰% را بیان کرده اند.

فرضیه اول:

بین تشکیل یک ساختار سازمانی برای شهرداری ها که مشارکت در آن یک رکن اصلی را بازی می کند، با اداره مردمی شهر و توسعه ی مدیریت شهری رابطه وجود دارد.

با توجه به سوال مربوطه، به این فرضیه و پاسخ های ارائه شده می توان میانگین کل برابر با ۵۰% را گویای سطح متوسطی از نقش مشارکت شهرداری ها به عنوان یکی از سازمان هایی دخیل در اداره ی شهر در منطقه موثر باشد دانست اگر فرضیه ی فوق درست باشد، باید در آزمون t، فرض صفر رد شود.

میانگین نمونه برابر با ۷/۵۴ شده است. که از ۵۰% سطح متوسط بیش تر است و در این راستا برای تعمیم دادن به جامعه آماری از آزمون t استفاده می کنیم.
مقدار سطح معناداری (Shg.) برابر با ۰۰۰/۰ شده است و چون این مقدار از -۰/۰۵ a (خطای نوع اول) کم تر است، در آزمون فرض مزبور، فرض صفر رد می شودپس فرضیه فوق درست است و می توان گفت:

««« بین تشکیل یک ساختار سازمانی برای شهرداری ها که مشارکت در آن یک رکن اصلی را بازی می کند. با اداره مردمی شهر و توسعه ی مدیریت شهری رابطه وجود دارد و شهرداری ها می توانند بعنوان یکی از سازمان هایی که در راستای اداره مردمی شهر در حیطه مدیریت شهری شهرداری منطقه سمیرم گام بردارند موثر باشند.»»»

فرضیه دوم:

شرایط و بستر لازم جهت مداخله شهروندان به منظور اداره ی مردمی شهر در حیطه ی مدیریت شهری در شهرداری منطقه سمیرم وجود دارد.

با توجه به سوال مربوط، به این فرضیه و پاسخ های ارائه شده، می توان میانگین کل برابر با ۵۰% را گویای سطح متوسطی از شرایط و بستر لازم جهت مداخله ی شهروندان در اداره ی امور شهر در شهرداری منطقه ی سمیرم وجود دارد. اگر فرضیه فوق درست باشد، باید در آزمون t، فرض صفر رد شود.
میانگین شرایط و بستر مناسب جهت مداخله شهروندان به منظور اداره مردمی شهر برابر با ۳۳/۳۰ شده است که از ۵۰% سطح متوسط کم تر است و برای تعمیم این نتیجه به جامعه آماری از آزمون t استفاده می کنیم:

از انجا که سطح معناداری برابر ۰٫۰۰۰ شده و این مقدار از ۰۵/. (خطای نوع اول) کمتر است، می توانیم بگوییم که میانگین پاسخ ها برابر با سطح متوسط نیست در نتیجه آزمون فرض مزبور، فرض صفر رد شده و به این معناست که فرض میانگین ۵۰% رد شده است و لذا میانگین شرایط مناسب جهت مشارکت مردم برابر ۵۰% سطح متوسط نیست و میانگین کوچک تر از ۵۰% است و این بدان معناست که فرضیه تحقیق رد می شود و در نتیجه نمی توان گفت:

««« شرایط لازم جهت مداخله ی شهروندان به منظور اداره ی مردمی شهر در حیطه مدیریت شهری در شهرداری منطقه سمیرم وجود دارد.»»»

نتیجه گیری

شیوه تدوین نظام های مشارکتی بستگی به نظام های سیاسی و حکومتی اداره امور کشور دارد. اگر در جامعه ای شهروندی را به عنوان یک واقعیت و پدیده اجتماعی بدانیم آنگاه موقعیت شهروند بر یک حس عضویت داشتن در یک جامعه ی گسترده برای مشارکت جدی و فعالانه در حوزه های مختلف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی دلالت دارد. این موقعیت و اعتماد به نظرات مردم در اداره امور شهر، نه تنها باعث مدیریت مطلوب و اداره مردمی شهری می شود بلکه به شهروندان نیز استقلال فردی را ارزانی می دارد به نظر می رسد شورایاری های محلی و شورای اسلامی شهر و شهرداری منطقه سمیرم می توانند با تشکیل گروهها و انجمن های تخصصی در این سازمان ها و مشارکت داوطلبانه متخصصان و شهروندان، موجبات ارتقاء و توسعه شهری را فراهم کنند و با توجه به نتایج حاصله چنانچه منطقه شهرداری سمیرم و مجموعه مدیریت شهری، اطلاع رسانی و فرهنگ سازی به موقع نداشته باشند و روند اجرایی امور را از شهروندان پنهان کنند. حاصل کار بدبینی و بی اعتمادی و عدم مشارکت پذیری شهروندان در امور می باشد.

بررسی ها و مطالعات صورت گرفته در این پژوهش نشان می دهد، منطقه ی شهرداری سمیرم در بیشتر طرح ها و برنامه ریزی های شهری، نیت اصلی مدیران شهری، عمدتا تامین منافع مدیران، برنامه ریزان و کار فرمایان بوده است؛ دامنه مشارکت، تامین اعتبار مالی طرح ها و نگاه به مشارکت عموما به عنوان ابزاری جهت مشروعیت بخشی به طرح هاست. نظر خواهی از شهروندان صورت نمی گیرد، حق اعتراض به طرح و نظارت شهروندان وجود ندارد و جریان اطلاعات عمدتا یک سویه است و جریان آزاد اطلاعات و در واقع شفافیتی وجود ندارد و پشتوانه فکری غالب در بهترین حالت، دیدگاه کارکرد گرایانه می باشد. به این ترتیب طرح های مشارکتی و در کار مدیریت شهری با توجه به معیارها و ویژگی های اداره مردمی شهر در منطقه شهرداری سمیرم وجود ندارد؛ بنابراین می توان نتیجه گرفت که شهرسازی و مدیریت شهری و برنامه ریزی شهری در منطقه سمیرم که داعیه مشارکتی بودن دارد، بصورت عملی کاری نکرده است و هنوز با اولین مراحل مشارکت به معنای واقعی فاصله زیادی دارد.

راهکارها و پیشنهاد ها

– اعتماد و باور به مردم و مشارکت دادن آن ها در اداره امور شهری، تصمیم گیری ها و سیاست گذاری ها، نگاهی است که اگر به عنوان یک ضرورت در اندیشه تصمیم گیران و مدیران شهری باشد، می تواند به نتایج موثرتر در فرایند توسعه و افزایش اعتماد دولت و مردم و ارتقاء سرمایه های اجتماعی و در مجموع بهبود کیفیت زندگی شهروندان منجر شود.
– تلاش در جهت تمرکز زدایی و واگذاری امور به سازمان های محلی و مردمی.
– تثبیت شوراها و ارتقای نقش آن ها به عنوان نماد واقعی مشارکت مردمی.
– فرایند تکوین و تقویت جامعه ی مدنی به عنوان عوامل زمینه ساز مشارکت.
– آموزش فرهنگ شهرنشینی و حقوق شهروندی، چرا که با آموزش فرهنگ شهرنشینی، مردم آگاه تر به مسائل شهر خود خواهد شد.
– اداره مردمی شهر و مشارکت شهروندان باید به عنوان یکی از ورودی های ارزشمند، در توسعه شهری و مدیریت شهری و اجرای اقدامات و پروژه های شهری دخالت داده شود تا به تبع آن حکومتی شهروند مداری را خروجی دهد و جامعه مدنی معنای خود را در بین مفاهیم شهری پیدا کند.
– هر چه احساس تعلق اجتماعی شهروندان بیش تر باشد، میزان مشارکت آن ها در برنامه ریزی شهری و ادراه امور شهر ، به همان اندازه بیش تر است.
– سخن آخر اینکه: مشارکت مردم و اداره مردمی شهر هنوز جایگاه واقعی خویش را در چارچوب مدیریت شهری و اداره شهر، نیافته و با وجود مشکلات، در اداره شهر، راهکارها و شیوه هایی جهت نهادینه کردن فرهنگ مشارکت مردم، گامی نوین در مدیریت شهری و ادره شهر برداشته خواهد شد، که خود نقش به سزایی را در رفع چالش های شهر و شهر نشینی و مدیریت شهری را ایفا خواهد کرد

  1. semiromi گفت:

    واقعا زیبا بود
    سپاس از همشهریانی که همچون مهندس امیدی و مهندس آقایی علم و دانش خود را برای شهر استفاده می کنند و مشکلات همشهریان را مشکل خود می دانند

  2. هم دیاری گفت:

    با تشکر
    از آقای مهندس آقایی و مهندس امیدی سپاسگزاری می کنم
    امیدوارم همه در راه پیشرفت شهرمان قدم برداریم و با علممان تخصصمان سرمایه مان و….. کمکی به مردم دیارمان بکنیم
    تشکر

  3. راحله گفت:

    سپاس از این مقاله زیبا دوست و استاد عزیزمان
    امیدوارم بگوش مسئولان مربوطه برسد تا در جهت رفع آن کوشا باشند و از دوستانی همچون این عزیزان در تصمیم گیری شهری استفاده کنند

  4. سپاس از مقاله ی بسیار زیبا ومفیدتون
    واقعا خوبه ک هنوز شهروندانی مثل شما بفکر اوضاع وپیشرفت شهر هستند

  5. مطالبتون بسیار مفید و خوب بود ب امید روزی ک مسعولان راهکارها وپیشنهادات شما شهروندان نوع دوست رابکار بگیرند

  6. خیییییلی خوب و مفید بود ولی ای کاش مسعولان بکار میگرفتن و درصدد پیشرفت شهر برمی اومدن

  7. باتشکراز مطالب بسیار زیباتون اقای مهندس اقایی ومهندس امیدی
    بزرگی میگه هرچی تصمیمات بهتری بگیریم کارهای بهتری انجام میدهیم.هرچه کارهای بهتری انجام دهیم ب نتایج بهتری خواهیم رسید. پس اگه بخواییم میتونیم ب نتایج خوبی برسیم ب کمک همشهریان ومسعولان

  8. منیره گفت:

    با تشکر از شما
    موضوع مقاله خیلی جالب بود
    به امید فردایی بهتر برای آبادانی شهرمان و استفاده از همچون عزیزانی مانند شما در حیطه مدیریت شهری و شهرسازی

  9. میثم گفت:

    با عرض سلام
    مقاله مفیدو بدون نقصی بود
    سودمند بودن این مقاله برای ارتقاء و پیشرفت روزافزون مدیریت شهریی/نگاه شورای شهری و شهردار محترم به جمله” اطلاع رسانی و فرهنگ سازی به موقع نداشته باشند و روند اجرایی امور را از شهروندان پنهان کنند. حاصل کار بدبینی و بی اعتمادی و عدم مشارکت پذیری شهروندان در امور می باشد”است.لذا لازمه چیدمان مشارکت شهروندان در مدیریت شهری با گروهای خاص مثال انجیو های گوناگون و شوراهای محلی موثر خواهدبودکه شهردار محترم باید از این گروها حمایت بی دریغ و پنهان سازی نکنند/
    با تشکر از اقای امیدی بخاطر مقاله مفید و بی نقصشون

  10. omidvaram ba mosharekate mardom moshkelate shahrestan bar taraf gardd.ba tashakor az mohandes omidi..

  11. مقاله ی بسیار خوب و موضوع بسیار جالبی بود. موفق باشید

  12. بسیار زیبا بود و همانطور که دوستان گفتند قلم هایی مثل این ستودنی هستند

  13. سلام و خداقوت بر تمام شهروندان عزیز سمیرمی
    اولا سپاس از تمامی دوستانی که این سایت رو راه اندازی کردند و همچنین عزیزانی که مطالب این سایت رو مورد مطالعه و پیگیری قرار میدهند.
    ثانیا سپاس بیکران از عزیزانی که نظرات مفید و موثر و سازنده ی خودشون رو ارائه میدهند.
    چرا که این حس مسئولیت پذیری و احترام به حقوق شهروندان کاری بسیار پرافتخار و تحسین برانگیز هست.
    و انشاالله که مثمرثمر در رشد و توسعه ی فضای شهری و مدیریت شهری
    -مقاله ی بسیار مفید و مختصر و جامع آقای امیدی میتواند جرقه ای برای رسیدن به اهداف شهری و ایجاد همکاری ومشارکت بین شهروندان و بخش سازمانی و مدیریت شهری باشد.
    ولی در آخر پیشنهادی کوچک خدمت محقق و پژوهشگر عزیز آقای امیدی به امانت میگذارم:
    اینکه دوست عزیز خوب بود در این مقاله روحیات و رفتار و ذهنیات افراد و همشریان محترمتان را به لحاظ روانشناختی مورد مطالعه و بحث و بررسی قرار میدادید.
    و اینکه احتمالا از دور رس به نظر میاد که فعالیت بخش خصوصی در این شهرستان کمرنگ میباشد ،چه عواملی دخیل و موثر هست؟اقتصاد؟جغرافیا؟روانشناسی؟مدیریت؟و شهروندان یا مدیران و مسئولین ؟ووو

    توجه و نگرانی وگوشزد شما دوست عزیز به مسائل شهری ودغدغه های همشهریانتان بسی جای مسرت دارد.

  14. داودی گفت:

    با سلام وسپاس از زحمات آقای مهندس امیدی ودیگر دوستان
    اگر بخواهم این مقاله را فقط برای شهرمان بکارببرم باید بگویم مردم این شهرستان با آغوش گرم پذیرای هر پیشرفت برای شهر هستند واین نیاز در تک تک افراد دیده می شود و اینکه توانایی های بسیار بالقوه ی شهرستان ،مردم را تشنه حمایت از این استعدادها می داند. والبته در این راستا ما(شهروندان)نیز وظیفه سازندگی و نگهداری از امور را داریم.
    مطالب گنجانده شده در سایه ی حمایت متقابل مردم ومسؤلین مفید واقع می شود ان شاءالله

  15. fhm /ansari گفت:

    ba salam
    bad az tashakor va ghadrdani az maghale soodmandetan bayad arz konam ke be nazare bande ebteda bayad shoraei be manzoore ijade nazm va hamahangi dar khode shahrdari tashkil beshe
    inke bekhahim mardom ra mosharekat bedim too modiriate shahr khodesh mostalzem in hastesh ke avval tadbiri baraye khode masooline shahrdari beshe/vaghti ke moshkel az rishe barresi beshe mishe goft70%kar be nahve ahsan anjam shode/
    ۳۰%mabaghiro bad az hale in moshkel mishe ba tashkil shoraye mardomi be manzoore
    mosharekate hamshahriane azize semiromi hal kard

  16. nasim گفت:

    بسیار مفید وجالب بود
    ب امید فردای بهتر برای این شهرو این دیار با کمک شما شهروندان حیطه ی مدیریت شهری.

  17. عطیه ...! گفت:

    سلام !
    سپاس از آقای آقایی و امیدی ! مقاله ی زیبایی بود به شرط اینکه صرفا تئوری نباشه !
    آقای شهیدانی از شمام مچکریم که همچین مطالبی رو در اختیار عموم همشهریان میگذارید ..!

  18. سلام
    خسته نباشید با تشکر از مطلب زیبای شما
    در متن رفرنس دادید اما در انتها منابع رو ذکر نکردید
    ممنون میشم اگه منابع رو هم ذکر کنید.

Go to TOP